“Light”, “şekersiz”, “tam tahıllı” gibi ifadeler gerçekten masum mu, yoksa ustaca pazarlama taktikleri mi? Peki en önemlisi: Bir besin etiketi bize neleri anlatır, biz neleri görmezden geliriz?
Rafların arasında yürürken rengârenk ambalajlar, cazip sloganlar ve indirim etiketleriyle karşılaşıyoruz. Ancak asıl bilgi, çoğu zaman gözümüzden kaçan küçük yazılarda; yani besin etiketinde saklı. Besin etiketi, yalnızca kalori tablosu değil, aynı zamanda o ürünün sağlık üzerindeki potansiyel etkilerinin bir haritasıdır. Yanlış okunduğunda ya da hiç okunmadığında ise kronik hastalık riskinden kilo kontrolüne kadar pek çok alanda bedelini biz ödüyoruz.
Bir ürüne “sağlıklı” diyebilmek için önce içerik listesine bakmak gerekir. Listenin başında şeker, glikoz şurubu, fruktoz şurubu ya da bitkisel yağlar varsa; bu ürün sandığımız kadar masum değildir. Aynı şekilde, “tam tahıllı” yazan bir paketin içeriğinde unun büyük kısmı rafine olabilir. İşte bu yüzden etiketi okumak, bir alışveriş becerisi değil, bir sağlık okuryazarlığıdır.
Peki markette nelere dikkat etmeliyiz?
- İçindekiler listesini sırayla okuyun. İlk üç madde ürünün büyük kısmını oluşturur.
- Eklenmiş şekerlere dikkat edin. Şeker farklı isimlerle karşımıza çıkar: sakkaroz, dekstroz, maltodekstrin, glikoz-fruktoz şurubu gibi.
- Yağ türüne bakın. Trans yağ ve palm yağı içeren ürünleri sınırlayın.
- Tuz (sodyum) miktarını kontrol edin. İşlenmiş gıdalarda gizli tuz çok yüksektir.
- Porsiyon tuzağına düşmeyin. Etikette yazan kalori çoğu zaman küçük bir porsiyon içindir.
- “Doğal”, “organik”, “fit” gibi ifadelerin büyüsüne kapılmayın. Asıl gerçek içerikte saklıdır.
Helal ve Tayyib Beslenmede Alışverişte Nelere Dikkat Etmeli?
Helal beslenme çoğu zaman yalnızca “yenmesi dinen caiz olan” ile sınırlı düşünülüyor. Oysa Kur’an’da geçen “helal ve tayyib” ifadesi çok daha derin bir anlam taşır:
Helal = dinen uygun
Tayyib = temiz, kaliteli, sağlığa uygun, beden için faydalı
Yani bir gıda sadece helal sertifikalı olmasıyla değil, bedene iyi gelip gelmemesiyle de değerlendirilmelidir. Bu yüzden helal ve tayyib beslenme, aynı zamanda bilinçli alışveriş ve etiket okuma gerektirir.
Market alışverişinde dikkat edilmesi gerekenler:
1) Helal sertifikasını kontrol et – ama tek kriter yapma
- Helal logosu önemli, ancak yeterli değil.
- Bir ürün helal olabilir ama aşırı şekerli, aşırı yağlı ve ultra işlenmiş olabilir.
2) İçindekiler listesine bak (Tayyib boyutu burada başlar)
Şu içerikler varsa dikkat et:
- Aşırı şeker ve şuruplar (glikoz-fruktoz şurubu, mısır şurubu, maltodekstrin)
- Trans yağlar
- Aşırı katkı maddesi
- Yapay renklendiriciler ve aroma vericiler
Helal ve tayyib bir ürün, mümkün olduğunca az içerikli ve doğal olmalıdır.
3) Aşırı işlenmiş gıdalardan uzak dur
Helal-tayyib beslenmede öncelik:
- Taze sebze-meyve
- Tam tahıllar
- Bakliyatlar
- Doğal yoğurt, süt
- Taze et ve balık
Ambalajlı, raf ömrü çok uzun, katkı dolu ürünler “helal” olsa bile tayyib değildir.
4) Et ve tavuk alırken kaynağına dikkat et
- Kesimin helal usule uygun olması
- Hayvanın refahının gözetilmesi
- Aşırı hormonlu ve antibiyotikli ürünlerden kaçınılması
Bu da helal ve tayyib anlayışının bir parçasıdır.
5) İsraf etmemek de helal ve tayyib beslenmenin parçasıdır
Alışverişte:
- İhtiyacın kadar al
- Son kullanma tarihine bak
- Gıdayı çöpe atmamak için planlı alışveriş yap
Çünkü israf, sadece ekonomik değil, manevi bir sorumluluktur.
Sonuç olarak, ister besin etiketi okurken ister helal ve tayyib çerçevesinde alışveriş yaparken mesele aynı noktaya çıkar: bilinçli seçim.Ne yediğimizi bildiğimiz, içeriğini sorguladığımız ve bedenimize iyi geleni seçtiğimizde hem sağlığımızı hem de emaneti korumuş oluruz.
Dyt.Neslihan TUNÇ