Bir an düşünelim: Aldığımız nefesi geri vermeden yaşayabilir miyiz? Birkaç dakika bile mümkün değildir. Demek ki insan, hayatını sürdürebilmek için bile aldığı bir emaneti geri vermek zorundadır. Almadan vermek yalnızca Allah’a mahsustur. İnsan ise aldığı nefesi dahi geri vermeden ayakta kalamaz. Böylesine aciz bir varlığın, sahiplik iddiasıyla gururlanması ne büyük bir aldanıştır.
Kur’ân-ı Kerîm bu gerçeği insanın kalbine defalarca hatırlatır:
“Her nefis ölümü tadacaktır.” (Âl-i İmrân 3/185)
Bu ayet, insanın dünyada sahip olduğunu sandığı her şeyin geçici olduğunu ilan eden ilahî bir hakikattir. Çünkü mülkün gerçek sahibi bellidir. Kur’ân bu gerçeği şöyle bildirir:
“Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır.” (Nur 24/42)
İnsan ise bu büyük mülkün içinde kısa bir süreliğine yolcu edilen bir misafirdir. Elinde tuttuğu her şey, aslında ona verilmiş birer emanettir. Servet emanettir, makam emanettir, güç emanettir. Hatta insanın bedeni, sağlığı ve aldığı nefes bile emanettir.
Emanet ise beraberinde imtihanı getirir. Kur’ân bu hakikati şu ayetle bildirir:
“Mallarınız ve evlatlarınız ancak bir imtihandır.” (Enfâl 8/28)
İnsan, sahip olduğu nimetlerle ölçülmez; o nimetleri nasıl kullandığıyla ölçülür. Çünkü nimetler, insanın içindeki hakikati ortaya çıkaran birer aynadır. Kimi insan o nimetlerle adaleti büyütür, merhameti çoğaltır, iyiliği yayar. Kimi ise aynı nimetleri kibir ve zulüm için kullanır.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu sorumluluğu şu sözleriyle ifade etmiştir:
“Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz.” (Buhârî, Müslim)
Bu söz, insan hayatının özünü anlatan büyük bir ölçüdür. Bir yönetici yönettiklerinden, bir baba ailesinden, bir öğretmen talebesinden, bir insan da kendisine verilen nimetlerden sorumludur. Çünkü emanet, sahibine bir gün mutlaka geri verilecektir.
İnsan çoğu zaman ölümü uzak bir ihtimal gibi görür. Dünya ona kalıcı gibi görünür. Fakat Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur:
“Lezzetleri yok eden ölümü çokça hatırlayın.” (Tirmizî)
Çünkü ölümü hatırlayan insan, sahip olduklarının geçiciliğini anlar. Makamın bir gün biteceğini, servetin bir gün başkasına kalacağını, bedenin bir gün toprağa döneceğini bilir.
İşte o zaman insanın kalbinde şu soru belirir:
Ben bu emaneti nasıl taşıyorum?
Çünkü tarih boyunca nice güçlü insanlar gelip geçmiştir. Sarayları, orduları, hazineleri vardı. Fakat bugün onları hatırlatan şey sahip oldukları değil, o emanete nasıl davrandıklarıdır. Kimisi adaletle anıldı, kimisi zulmün sembolü olarak tarihe geçti.
Son nefes verildiğinde bütün sahiplik iddiaları sona erer. İnsan dünyaya geldiğinde nasıl boş ellerle geldiyse, giderken de aynı şekilde gider. Yanında ne makam götürür ne servet ne de şöhret. Geriye sadece yaptığı ameller ve emanete gösterdiği sadakat kalır.
Kur’ân müminlerin en önemli özelliklerinden birini şöyle anlatır:
“Onlar emanetlerine ve verdikleri sözlere riayet ederler.” (Mü’minûn 23/8)
Belki de insanın hayatı boyunca kendine sorması gereken en önemli soru şudur:
Bana verilen emanete sadık kalabiliyor muyum?
Çünkü insanın gerçek değeri sahip olduklarında değil, kendisine emanet edilenlere nasıl davrandığında ortaya çıkar. Ve her nefes, bu büyük imtihanın sessiz bir hatırlatıcısıdır.