Önceki yazımızda Osmanlı Devleti’nin son zamanları ve Cumhuriyet’ten sonra yetişen gençliğin değer yargıları üzerinde durmuştuk. Tarihimizde Köy Enstitüleri adı altında kurulan bir dönemin eğitim müesseseleri de gençliğin üzerinde etkili olan müesseselerden biridir. Bu okullar da nasıl bir gençlik yetiştirilmek istenmişti kısaca hatırlayalım.
1964 Yılında Köy Enstitülerinin 24. Kuruluş yıl dönümü kutlamaları üzerine zamanın Yeni İstanbul Gazetesinde Av. M. Fazlı Akkaya tarafından dönemin Millî Eğitim Bakanlığı başmüfettişi Fethi İsfendiyaroğlunun Köy Enstitüleri için hazırladığı raporlara dayanarak yayınladığı yazı şu şekilde dir:
“ (…) Köy Enstitülerinin gayeleri ve aşılamak istediği zihniyet, vaktiyle cereyan eden hareketleriyle anlaşılmış bulunmaktadır. Burada Türk Milletinin, Milli mukadderatı için son derece zararlı ve tehlikeli bir istikamete yöneltilmek istendiği görülmüştür…
Köy Enstitülerinin muzır faaliyeti hakkında hükümete verilen rapordan -birkaç örnek- :
“Bugün hala biz bu rejimi (komünizmi) kabul etmiyor hazmedemiyorsak bu, o rejimin ( Komünizmin) kötülüğünden değil, bizim kafamızın geriliğindendir.”
“Öyleyse, son varılacak nokta da: vatan ve sınır kavgalarının atılarak aile ve mülkiyet diye bir şey tanımadığı bütün insanların kardeş olarak yaşamaya çalıştıkları bir merkezdir ve insanları bu ideale kavuşturacak yegâne rejim Komünizmdir.”
“Bunun için yapacağımız iş bizlerin hükümeti devirerek yerine geçmek, şehrin apartman sahibiyle, köyde nemli toprak altında yaşayanın hakkını eşitlemektir. Biz bu işleri yapmak, dolayısıyla memleketi kurtarmak için aşağı tabakayı teşkil etmekle iş çıkaramayacağımız muhakkak olduğuna göre yegâne çare komünistliğin ilan edilmesidir.”
Burada ki mantık; fakirleri nasıl olsa zengin edemeyeceğiz o zaman, zenginleri fakirleştirelim mantığıdır.
“Komünist rejim tatmin edicidir. Mesela şurada 28 genç kız var. Bunların hepsi çocuk yapacak çağa gelmişlerdir. Öyleyse bunların çocuk yapmaması kısır durması memlekete zararlıdır. Bir de nüfusun artması için tedbirler alıyoruz ve fazla çocuk yapan, ana ve babalara ikramiye veriyoruz diyorlar. Eğer rejim düzgün olsa Komünizmi kabul etsek burada ki bu kadar genç kız, genç erkekte boş yere harcanmaz”
“Arkadaş ben evliyim, karım var. Ben ona izin vermişimdir. Kendim burada rahat durmayıp kendimi tatmin ediyorum. O niçin beni beklesin? Kendini tatmin ettirmek için köyünden her hangi bir delikanlıyı gözü tutuğunda hiç çekinmeden tatmin ettirmesini temin etmişimdir.”
“Aile kutsiyeti bir saçmadan başka bir şey değildir. Senin karın, benim karım diye tabiat bir şey ayırt etmemiştir. Bu insan egoizmasının meydana çıkardığı bir şeydir. Bunları ortadan kaldıracak elemanlar bizleriz…”
Allah’a şükür ki buralarda okuyan köy çocuklarından pek azı bu fikirlerin tesiri altında kalmıştır. Ve istenilen gayeye varamamışlardır. Köy Enstitülerinin hasretlerini çekenler acaba bu gerçeklerden bihaber midirler? Bihaberiz derlerse gafletlerine hamlederiz. Değillerse, enstitüler bahanesiyle sarf ettikleri sözlerin ve gösterdikleri gayret ve faaliyetlerin ortaya koyduğu zihniyetlerinin daima karşısında olduğumuzu milli bir vazife saymaktayız.”
Bu müesseseler, hepsi Allah’ın rahmetine kavuşan kazım Karabekir, CHP nin Milli Eğitim Bakanı Şemsettin Sirer, Kenan Öner gibi vatanseverlerin zamanında müdahalesiyle daha elim vaziyetlere düşmekten önlenmiştir.” Yeni İstanbul Gazetesi 1964. Haziran
Önceki yazımız da ve bu yazımızda, Cumhuriyet sonrası nasıl bir gençlik yetiştirildiğini ve gelecekte nasıl bir gençlik yetiştirilmek istendiğini örnekleriyle özetledik. Kimileri hala o dönemlerin hasretini çekerken, kimileri de o dönemleri lanetlemeye devam etmektedir.