Son günlerde eylemleriyle gündeme gelen Boğaziçi Üniversitesinin geçmişi ile ilgili kısa bir bilgi vermek istedim bu haftaki yazımızda.
Cemil Meriç “bizim üniversitelerimiz kuruluşları itibariyle mülevvestir”* der ya,
İşte bu mülevves okullardan biri olan Robert Koleji, bir misyoner ocağıdır. Bu okulu kuranların 4'ü de Türkiye'yi yeryüzünden kaldırmaya ahdetmiş Amerikan misyoneridir. Okul müdürü Dr. Vuşbira'nın hatıralarından anlaşılıyor ki (Türkiye'de 50 Sene) Türkiye'yi Hıristiyanlaştırmak için ABD’de birkaç papaz cemiyeti kurulmuştu. Bunların birisi Dr. Misyoner Sayrasa Hamlin namında bir üyesini Türkiye’ye göndermiştir.
Bu mektebin ilk talebelerinden P. M. Matcef diyor ki: “Dr. Hamlin, Müslümanlık nereden İstanbul'a girmişse oradan Hıristiyanlığın da İstanbul'a girmesi için Rumeli Hisarı'nın en yüksek kalesi üzerinde bir okul kurulacaktır.
Hatırlayanlarımız vardır. Bu konu üzerinde Erbakan hoca Milli Selamet Partisi’nin kurulduğu ilk yıllarda çokça durur ve bu okuldan ve Hamlin'den çokça bahsederdi.
Okul müdürü Dr. Vuşbira “Türkiye'de 50 Sene” kitabında diyor ki: “Robert Koleji Bulgaristan devletini kurmak için hazırlanan Bulgar talebelerini de Hristiyan terbiyesi, Hristiyan maneviyatı ile yetiştirdi. Mekteple Bulgar tarihi arasında tam bir birlik vardı. Türkleri kuşkulandırmamak için silik bir isim koymaya karar vermiştik. Bunun içindir ki teşebbüsümüze yardım eden ve bize birçok para bulan misyoner Dr. Robert’ın ismini verdik, okulun adı Robert Koleji oldu” (1864).
O gün, Bulgar tarihiyle tam bir birlik olan, okul için eylem yapan bugünkülerin kimlerle tam bir birlik içinde olduğunu anlamak için ellerindeki pankartlara ve flamalarına bakmak yeterlidir.
Robert Kolej Müdürü Dr. Vuşbira, Bulgaristan'ın bağımsızlığını temin etmek için İstanbul'a gelmiş, İngiliz gazete muhabirlerini elde etmiş. İngiltere Başbakanı Gladston’a avam kamarasında Kur’an için o meşhur sözünü söylemiş,( Gladstone, parlamentoda Kur’an’ı göstererek “Bu Müslümanların elinde kaldıkça biz onlara hâkim olamayız. Ya bu Kur’an’ı ortadan kaldırmalı ya da Müslümanları ondan soğutmalıyız” şeklinde konuştuğuna dair bir haber, İslâm âleminde büyük yankı uyandırmıştı. İngiliz yayın organlarında ise, Gladstone’nin Kur’an hakkındaki sözleri “Bu Kur’an var oldukça yeryüzünde barış olamaz” şeklinde yer alıyor.) diyor bazı yazarlar.
Okul Müdürü Vuşbira ve avanesi, 93 Osmanlı Rus Savaşı’nı açtırmaya muvaffak olmuştur. O muharebenin neticesinde Berlin’de yapılan anlaşma ile Bulgaristan’ın kurulmasına karar verilir. Dört milyon Türk Bulgaristan'da azınlık olarak kalır.
Dr. Vuşbira devam ediyor: ‘’Benim mektebi terk ettiğim 1904 tarihine kadar Bulgar mezeleri ile uğraştık. Bulgarları yetiştirdik. Benden sonrakiler de mektebin bu geleneğine riayet edeceklerdir. Bu gelenek sadece Robert Kolejinde değil, Osmanlı topraklarındaki bütün Misyoner okullarında devam edecektir.
Misyoner okulları Anadolu'da büyük felaketlere sebebiyet vermişlerdir. Hem Hristiyan halkı, hem de Müslümanları Mahvetmiştirler. Bu Misyoner okullarının en önemlileri banim hatırladığım kadarıyla Robert Koleji, Harput Koleji, ki bu okul Anadolu'da Ermeni ayaklanmasını hazırlamış, Merzifon koleji, Karadeniz'de Rum Pontus devletini canlandırmak için çalışmışlar. Fakat Topal Osman’ın gazabına uğramışlar. Beyrut Koleji, Arapların Osmanlıya isyan etmesini ve İslam birliğinin dağılmasını sağlamak için hainler yetiştirmiş ve çok başarılı olmuş. Bir dönem müdürlüğünü Amerikan Mandacısı, meşhur romancımız Halide Edip yapmıştır.
1934’te Bursa'da dört Müslüman kızın Hristiyan olması üzerine ülkemizdeki misyoner okulları kapatılmıştır. Büyük hukukçu Mecelleyi Hazırlayan komisyonun başkanı Cevdet Paşa'nın torunu, ilk Türk romancısı Hanım Efendi Fatma Aliye’nin kızı da bu okullarda Hristiyan olmuştur. Fatma Aliye ömrünün sonuna kadar kızını aramış ama ona ulaşamamıştır. Fatma Aliye Hanım, ilk Osmanlı kadın feministlerinden olan Emine Semiyye Hanım'ın ablası, günümüzde tiyatro ve sinema oyuncusu Suna Selen'in de teyzesidir.
Cevdet Paşa’nın kızlarının mürebbiyesi bir Ermeni’dir. O günün entel takımı ve idarecileri buna sarayda dahildir. III. Selim'den itibaren çocuklarına mürebbiye ve öğretmen olarak Ermeni ve Rumları tayin etmekte idiler. Meşhur Ajan Macar Yahudi’si Wamberi de, 1859 Sultan Abdülmecid'e karşı yapılan başarısız darbe girişimini hazırlayan (Kuleli Vaksı adıyla bilinir) paşaların çocuklarının hocasıdır. Kendisi de, Darbenin başı Şeyh Ahmet Efendi'nin talebesidir.
Yabancı okullarla ilgili birçok kitap yazılmıştır. Fakat en güzel hazırlananı (tabii benim gördüğüm ve okuduklarım içerisinde), İlnur Polat’ın hazırladığı “Osmanlı Devletinde Yabancı Okullar” isimli kitaptır. Wamberi ile ilgili de, Mim Kemal Öke'nin yazdığı “Saraydaki Casus” isimli eser güzel bir kitaptır.
*Mülevves: İğrenç, kirli, pis, düzensiz, karışık
Son günlerde eylemleriyle gündeme gelen Boğaziçi Üniversitesinin geçmişi ile ilgili kısa bir bilgi vermek istedim bu haftaki yazımızda.
Cemil Meriç “bizim üniversitelerimiz kuruluşları itibariyle mülevvestir”* der ya,
İşte bu mülevves okullardan biri olan Robert Koleji, bir misyoner ocağıdır. Bu okulu kuranların 4'ü de Türkiye'yi yeryüzünden kaldırmaya ahdetmiş Amerikan misyoneridir. Okul müdürü Dr. Vuşbira'nın hatıralarından anlaşılıyor ki (Türkiye'de 50 Sene) Türkiye'yi Hıristiyanlaştırmak için ABD’de birkaç papaz cemiyeti kurulmuştu. Bunların birisi Dr. Misyoner Sayrasa Hamlin namında bir üyesini Türkiye’ye göndermiştir.
Bu mektebin ilk talebelerinden P. M. Matcef diyor ki: “Dr. Hamlin, Müslümanlık nereden İstanbul'a girmişse oradan Hıristiyanlığın da İstanbul'a girmesi için Rumeli Hisarı'nın en yüksek kalesi üzerinde bir okul kurulacaktır.
Hatırlayanlarımız vardır. Bu konu üzerinde Erbakan hoca Milli Selamet Partisi’nin kurulduğu ilk yıllarda çokça durur ve bu okuldan ve Hamlin'den çokça bahsederdi.
Okul müdürü Dr. Vuşbira “Türkiye'de 50 Sene” kitabında diyor ki: “Robert Koleji Bulgaristan devletini kurmak için hazırlanan Bulgar talebelerini de Hristiyan terbiyesi, Hristiyan maneviyatı ile yetiştirdi. Mekteple Bulgar tarihi arasında tam bir birlik vardı. Türkleri kuşkulandırmamak için silik bir isim koymaya karar vermiştik. Bunun içindir ki teşebbüsümüze yardım eden ve bize birçok para bulan misyoner Dr. Robert’ın ismini verdik, okulun adı Robert Koleji oldu” (1864).
O gün, Bulgar tarihiyle tam bir birlik olan, okul için eylem yapan bugünkülerin kimlerle tam bir birlik içinde olduğunu anlamak için ellerindeki pankartlara ve flamalarına bakmak yeterlidir.
Robert Kolej Müdürü Dr. Vuşbira, Bulgaristan'ın bağımsızlığını temin etmek için İstanbul'a gelmiş, İngiliz gazete muhabirlerini elde etmiş. İngiltere Başbakanı Gladston’a avam kamarasında Kur’an için o meşhur sözünü söylemiş,( Gladstone, parlamentoda Kur’an’ı göstererek “Bu Müslümanların elinde kaldıkça biz onlara hâkim olamayız. Ya bu Kur’an’ı ortadan kaldırmalı ya da Müslümanları ondan soğutmalıyız” şeklinde konuştuğuna dair bir haber, İslâm âleminde büyük yankı uyandırmıştı. İngiliz yayın organlarında ise, Gladstone’nin Kur’an hakkındaki sözleri “Bu Kur’an var oldukça yeryüzünde barış olamaz” şeklinde yer alıyor.) diyor bazı yazarlar.
Okul Müdürü Vuşbira ve avanesi, 93 Osmanlı Rus Savaşı’nı açtırmaya muvaffak olmuştur. O muharebenin neticesinde Berlin’de yapılan anlaşma ile Bulgaristan’ın kurulmasına karar verilir. Dört milyon Türk Bulgaristan'da azınlık olarak kalır.
Dr. Vuşbira devam ediyor: ‘’Benim mektebi terk ettiğim 1904 tarihine kadar Bulgar mezeleri ile uğraştık. Bulgarları yetiştirdik. Benden sonrakiler de mektebin bu geleneğine riayet edeceklerdir. Bu gelenek sadece Robert Kolejinde değil, Osmanlı topraklarındaki bütün Misyoner okullarında devam edecektir.
Misyoner okulları Anadolu'da büyük felaketlere sebebiyet vermişlerdir. Hem Hristiyan halkı, hem de Müslümanları Mahvetmiştirler. Bu Misyoner okullarının en önemlileri banim hatırladığım kadarıyla Robert Koleji, Harput Koleji, ki bu okul Anadolu'da Ermeni ayaklanmasını hazırlamış, Merzifon koleji, Karadeniz'de Rum Pontus devletini canlandırmak için çalışmışlar. Fakat Topal Osman’ın gazabına uğramışlar. Beyrut Koleji, Arapların Osmanlıya isyan etmesini ve İslam birliğinin dağılmasını sağlamak için hainler yetiştirmiş ve çok başarılı olmuş. Bir dönem müdürlüğünü Amerikan Mandacısı, meşhur romancımız Halide Edip yapmıştır.
1934’te Bursa'da dört Müslüman kızın Hristiyan olması üzerine ülkemizdeki misyoner okulları kapatılmıştır. Büyük hukukçu Mecelleyi Hazırlayan komisyonun başkanı Cevdet Paşa'nın torunu, ilk Türk romancısı Hanım Efendi Fatma Aliye’nin kızı da bu okullarda Hristiyan olmuştur. Fatma Aliye ömrünün sonuna kadar kızını aramış ama ona ulaşamamıştır. Fatma Aliye Hanım, ilk Osmanlı kadın feministlerinden olan Emine Semiyye Hanım'ın ablası, günümüzde tiyatro ve sinema oyuncusu Suna Selen'in de teyzesidir.
Cevdet Paşa’nın kızlarının mürebbiyesi bir Ermeni’dir. O günün entel takımı ve idarecileri buna sarayda dahildir. III. Selim'den itibaren çocuklarına mürebbiye ve öğretmen olarak Ermeni ve Rumları tayin etmekte idiler. Meşhur Ajan Macar Yahudi’si Wamberi de, 1859 Sultan Abdülmecid'e karşı yapılan başarısız darbe girişimini hazırlayan (Kuleli Vaksı adıyla bilinir) paşaların çocuklarının hocasıdır. Kendisi de, Darbenin başı Şeyh Ahmet Efendi'nin talebesidir.
Yabancı okullarla ilgili birçok kitap yazılmıştır. Fakat en güzel hazırlananı (tabii benim gördüğüm ve okuduklarım içerisinde), İlnur Polat’ın hazırladığı “Osmanlı Devletinde Yabancı Okullar” isimli kitaptır. Wamberi ile ilgili de, Mim Kemal Öke'nin yazdığı “Saraydaki Casus” isimli eser güzel bir kitaptır.
*Mülevves: İğrenç, kirli, pis, düzensiz, karışık