Yasin Alp ”Temiz (öz) Aklın İnşası”

Geçtiğimiz hafta Modern aklın hezeyanlarını yazmış, “bir şeye muhalifseniz alternatifini sunmakla mükellefsinizdir” ilkem doğrultusunda, alternatif fikir olarak ortaya koyduğum “Temiz Akıl”ı yazacağımı ifade etmiştim.

Temiz akıl’a geçmeden önce Modern aklın getirmiş olduğu temiz aklı izah ederken bize ön acıcı birkaç tespiti daha yapıp Temiz Akıl’ı kendimce izaha gayret edeceğim. Julıen Benda Aydınların İhaneti kitabında Modern Aklın öncüleri modern aydınlar için şu tespiti yapar. “Modern aydınların çoğu, hiçbir kesinlik sunmayan ve adeta çığlık çığlığa çelişen mutlaklarla birbirinin üzerine çöken felsefeler tarafından içine itildikleri ahlaki karmaşanın trajikomik dışavurumları ile entelektüel disiplini yerle bir ederler” İşte bu ahlaki karmaşaları trajikomik entelektüel dışavurumları Modern Akıl toplumsal olarak bizim üzerimizde uyguladı.

Modern aklın temsilcisi batı bizi bir kobay bir kadavra olarak gördü ve kendisinde hezeyan olan şeyleri doğu toplumlarına heyecan ve şifa olarak sundu. Bu minvalde çok tespitler olmasından dolayı yakın tarihimizin esas aydınlarından olan Cemil Meriç üstat ‘dan bir alıntı da yaparak yazımızı daha fazla uzatmayalım. “Avrupalı dostları, acıyarak baktılar ihtiyara ve kulağına: “Hayır delikanlı”, diye fısıldadılar, “sen bir az-gelişmişsin. Ve Hıristiyan Batı’nın göğsümüze iliştirdiği bu idam yaftasını, bir “nişan-ı zişan" gibi gururla benimsedi aydınlarımız.” Bu benimsenen modern akıl nerden geldi?

Fransız ihtilali- Aydınlanma (Rönesans) ile. Bu aklın siyasi ideolojik hezeyanları; Muhafazakârlık, Milliyetçilik, Ulusalcılık, Liberalizm ve bunun üzerinden türeyen birçok virüs… Bu aşamada Benda Aydınların İhaneti kitabında Fransız ihtilali için özetle bence şöyle bir çıkarıma ulaşır; “Fransız ihtilali batının tanrısına zaferi, doğunun tanrısının cezasıdır” Bu durumun akabinde bilimsellik iddiası ve olma gayreti içeresinde eylemden ve insani olan ne varsa uzak duran pasfizm (Pozitivizm). İnsana hem sosyal varlık deyip hem de ilk olarak sosyal olan her şeyini dizayn edip kendi tekeline alan anlayış.

Tüm bunların karşılığında öze dönüş ve temiz akıl; Dogmalardan, ön kabullerden, ideolojilerden, tarihsel yazılımların ve yargıların algısından arındırılarak sorgulayan bir akıl yürütme yöntemi. Sonucu bedeli ne olursa olsun usulü olan disiplini olan bir akıl yürütme.

Ölçüleri reel açıdan kimlik eksenini belli bir ölçüde dışarıda tutabilme yetisine erişmiş akıl, temiz ve öz akıldır. Ontolojik, antropolojik, epistolomolojik, psikolojik, sosyolojik değerlendirmeler sonucunda felsefi mantık süzgecinden geçirildikten sonra çıkan sonucu tüm faktörler dâhilinde İnanç, kimlik ve kültür etkenleri ile makul sonucu, sonuç ne çıkarsa çıksın kabullenmek. Akıl bir kuvvedir (potansiyel) ama her şey değildir…